آلرژی فصلی واکنشی است که دستگاه ایمنی بدن در برابر مواد طبیعی موجود در هوا، مانند گرده گیاهان، از خود نشان میدهد. این نوع آلرژی اغلب در بهار و پاییز بروز میکند و با علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم و گلو همراه است. هرچند آلرژی فصلی بیماری خطرناکی نیست، اما میتواند کیفیت زندگی فرد را بهطور قابلتوجهی تحت تاثیر قرار دهد. شناخت عوامل محرک و پیشگیری از تماس با آنها، نقش مهمی در کنترل و کاهش شدت علائم دارد. در ادامه به طور کامل به این موضوع می پردازیم.
آلرژی فصلی در یک نگاه
| عنوان | توضیح کوتاه |
|---|---|
| توضیح | واکنش بیشازحد سیستم ایمنی بدن به مواد طبیعی مانند گرده گیاهان در فصلهای خاص سال. |
| علل | گرده درختان، علفها، گلها و قارچها که در هوا پخش میشوند و وارد مجاری تنفسی میگردند. |
| علائم | عطسه مکرر، آبریزش یا گرفتگی بینی، خارش چشم و گلو، اشکریزش، سرفه خشک و احساس خستگی. |
| تشخیص | بررسی تاریخچه علائم، معاینه بینی و چشمها، تست پوستی یا آزمایش خون برای شناسایی آلرژنها. |
| پیشگیری | پرهیز از تماس با گردهها، بستن پنجرهها، استفاده از فیلتر هوا، شستن لباسها و استحمام پس از بیرون رفتن. |
برای مشاوره رایگان در کلینیک خورشید، بهترین کلینیک درمان آسم و آلرژی تماس بگیرید:
آلرژی فصلی چیست؟
آلرژی فصلی (Seasonal Allergy) نوعی واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن است که در زمانهای خاصی از سال، معمولاً هنگام گردهافشانی گیاهان، درختان و علفها بروز میکند. در این حالت، بدن موادی مانند گرده را بهاشتباه بهعنوان عوامل مضر تشخیص میدهد و برای مقابله با آنها، مواد شیمیایی مانند هیستامین ترشح میکند.
آلرژی فصلی معمولا در بهار (به دلیل گرده درختان)، تابستان (به دلیل علفها) و گاهی در پاییز (به علت قارچها یا کپکها) شدت میگیرد. هرچند درمان قطعی ندارد، اما با داروهای ضدهیستامین، اجتناب از عوامل حساسیتزا و تقویت سیستم ایمنی میتوان علائم آن را تا حد زیادی کنترل کرد.
آلرژی های فصلی با یک سری علائم مشخص می شوند (که لزوما همه آنها تنفسی نیستند) به طور سیستماتیک در همان زمان از سال رخ می دهند. آنها به دلیل حساسیت بیش از حد به گرده های خاص ایجاد می شوند. تخمین زده میشود که از هر چهار نفر یک نفر در طول یک یا همه دورههایی که احتمال ایجاد آلرژی وجود دارد، از آلرژیهای فصلی رنج میبرند، که آنها را بسیار شایع میکند:
- بهار : حساسیت به درختان و درختچههای خاصی مانند توس، افرا یا صنوبر.
- تابستان: آلرژی به علف هایی مانند چمن، گندم، ذرت و غیره.
- پاییز: آلرژی به ابروسیا.
علائم آلرژی فصلی
علائم آلرژی فصلی معمولا در نتیجه واکنش بیش از حد سیستم ایمنی بدن به موادی مانند گرده درختان، علفها یا قارچها ایجاد میشود. این علائم میتوانند از خفیف تا شدید متغیر باشند و در افراد مختلف شدت متفاوتی داشته باشند. در ادامه مهمترین علائم را توضیح میدهیم:
۱. عطسههای مکرر
بدن برای بیرون راندن مواد حساسیتزا از مجاری تنفسی، عطسههای پیاپی ایجاد میکند. عطسههای ناشی از آلرژی معمولاً پشتسرهم و بدون احساس بیماری یا تب هستند.
۲. آبریزش و گرفتگی بینی
ترشح بیش از حد مخاط از بینی یکی از نشانههای واضح آلرژی است. در برخی افراد برعکس، بینی به دلیل التهاب بافتها دچار گرفتگی میشود و تنفس سخت میگردد.
۳. خارش و قرمزی چشمها
گردهها یا ذرات آلرژن میتوانند با تماس مستقیم با چشم باعث قرمزی، سوزش و خارش شوند. این حالت گاهی با اشکریزش زیاد همراه است و به آن ورم ملتحمه آلرژیک گفته میشود.
۴. خارش گلو و گوش
آلرژی ممکن است باعث تحریک بافتهای نرم گلو و گوش شود. فرد احساس میکند در گلویش چیزی گیر کرده یا مدام نیاز به صاف کردن گلو دارد.
۵. سرفه خشک یا خسخس سینه
وقتی آلرژنها به مجاری تنفسی پایینتر نفوذ میکنند، ممکن است سرفه خشک یا خسخس سینه ایجاد شود. در افراد مبتلا به آسم آلرژیک، این علامت میتواند شدیدتر باشد.
۶. خستگی و کاهش تمرکز
بدن در اثر واکنش ایمنی مداوم دچار خستگی میشود. علاوه بر این، گرفتگی بینی و اختلال در خواب میتواند باعث احساس خوابآلودگی و کاهش تمرکز در طول روز شود.
۷. سردرد یا فشار در سینوسها
التهاب سینوسها به علت آلرژی میتواند موجب احساس درد و فشار در پیشانی، اطراف چشمها و گونهها شود.
در صورت مشاهده علائم فوق مراجعه به پزشک جهت درمان آلرژی فصلی امری ضروری است.
علل آلرژی فصلی
آلرژی زمانی اتفاق میافتد که بدن هنگام قرار گرفتن در معرض برخی مواد خارجی مانند گردههای گیاهان خاص، به شدت واکنش نشان میدهد. اگرچه ما دلایل دقیقی را نمی دانیم که فقط افراد خاصی تحت تأثیر این آلرژی ها قرار می گیرند، اما علم می داند که ژنتیک نقش مهمی دارد. آلرژی یک واکنش ایمنی است! ارگانیسم فردی که از آن رنج می برد، گرده را به عنوان یک “متجاوز” شناسایی می کند، حتی اگر این ماده در واقع بی ضرر باشد. بنابراین بدن برای مبارزه با این ماده آنتی بادی تولید می کند و التهاب ایجاد می کند که باعث بروز علائم مختلفی می شود که علائم واکنش آلرژیک است.
چه کسانی بیشتر تحت تاثیر آلرژی فصلی قرار می گیرد؟
هر کسی ممکن است در مقطعی از زندگی خود به آلرژی فصلی مبتلا شود. همچنین ممکن است برای چند سال دچار آلرژی شوید و سپس بدون هیچ دلیل مشخصی شاهد ناپدید شدن آن باشید. و برعکس نیز صادق است: آلرژی می تواند در زمان های مختلف ظاهر شود، حتی اگر قبلاً آن را نداشته اید.
با این حال، توجه شده است که افرادی که بیشتر در معرض خطر ابتلا به آلرژی های فصلی هستند عبارتند از:
- افرادی که اعضای خانواده آنها قبلاً آلرژی دارند (عامل ارثی).
- مردان که عموماً بیشتر از زنان مستعد ابتلا هستند.
- افرادی که در معرض دود تنباکو هستند، به ویژه در اوایل دوران کودکی.
- افرادی که در معرض سطوح بالای آلودگی هوا (آفت کش ها، دود شومینه، آلاینده ها و غیره) هستند.
همچنین ممکن است در تمام دوره های آلرژی فصلی، یعنی از بهار تا زمستان، مبتلا شوید. اما بسیاری از افراد فقط به یک نوع آلرژن واکنش نشان می دهند، بنابراین فقط برای یک دوره زمانی خاص تحت تاثیر قرار می گیرند. آلرژی به ابروسیا، که از اواخر تابستان تا زمانی که دما سردتر می شود، بروز می کند، بیشترین افراد را تحت تأثیر قرار می دهد، که لزوماً مستعد سایر اشکال آلرژن نیستند. بدیهی است که آلرژی های فصلی مسری نیستند.
تشخیص
تشخیص آلرژی فصلی اغلب با ترکیبی از بررسی علائم، معاینه فیزیکی و گاهی آزمایشهای تخصصی انجام میشود. پزشک ابتدا تاریخچهی پزشکی فرد را بررسی میکند و دربارهی زمان بروز علائم، شدت آنها و ارتباطشان با فصل یا محیط زندگی سؤال میپرسد. سپس ممکن است معاینهی بینی، گلو و چشمها برای مشاهدهی التهاب یا ترشحات انجام شود.
در مواردی که نیاز به تشخیص دقیقتر باشد، از آزمایشهای آلرژی استفاده میشود. رایجترین آنها شامل:
- تست پوستی (Skin Prick Test): مقدار کمی از مواد آلرژن روی پوست قرار داده میشود تا واکنش احتمالی (مانند قرمزی یا خارش) بررسی شود.
- آزمایش خون (IgE Test): سطح آنتیبادیهای خاص مرتبط با آلرژی در خون اندازهگیری میشود.
ترکیب نتایج آزمایش با سابقهی علائم و فصل بروز آنها، به پزشک کمک میکند تا وجود آلرژی فصلی و نوع آلرژنهای مؤثر را مشخص کند و درمان مناسب را تجویز نماید.
خطرات احتمالی عوارض
آلرژیهای فصلی زمانی که مداوم هستند، اما به اندازه کافی درمان نمیشوند، میتوانند باعث شروع موارد زیر شوند:
- سینوزیت مزمن
- حملات آسم
- عفونت های مکرر گوش (به ویژه در کودکان).
پیشگیری از آلرژی فصلی
برای پیشگیری از آلرژی فصلی، مهمترین اقدام، کاهش تماس با عوامل حساسیتزا مانند گرده گیاهان و ذرات موجود در هوا است. توصیه میشود در روزهایی که میزان گرده بالا است، کمتر در فضای باز بمانید و پنجرههای خانه و خودرو را بسته نگه دارید. استفاده از فیلترهای هوای مناسب در منزل و سیستم تهویه، شستوشوی مرتب دستها و صورت پس از بازگشت از بیرون، و تعویض لباسها نیز به کاهش تماس با آلرژنها کمک میکند. همچنین، شستن ملحفهها و پردهها با آب گرم، اجتناب از خشک کردن لباس در فضای باز در فصل گردهافشانی، و حفظ رطوبت مناسب هوای خانه از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از بروز یا تشدید علائم آلرژی فصلی هستند.
برای جلوگیری از آلرژی های فصلی، تنها روش موثر کاهش قرار گرفتن در معرض آلرژن های درگیر است. برای مثال :
- بیرون رفتن را محدود کنید، یا حداقل زمانی که گرده ها در هوا بیشترین غلظت را دارند (بین ساعت 8 صبح تا 12 بعد از ظهر) و زمانی که باد زیادی می وزد.
- پنجره ها را بسته نگه دارید.
- از دستگاه تهویه مطبوع یا حتی بهتر از یک مبدل هوا استفاده کنید.
- هنگام بیرون رفتن از عینک آفتابی استفاده کنید تا از ورود اسپورهای گرده به چشمانتان جلوگیری کنید.
- از خشک کردن لباس ها در بیرون خودداری کنید: آنها گرده ها را جمع می کنند!
- دست ها و موها را اغلب بشویید.
- به طور مکرر ملحفه، بالش، پتو را بشویید.
چند نکته برای مدیریت بهتر آلرژی فصلی
- در بدترین مواقع بحران، چند بار دوش گرفتن در روز و سپس تعویض لباس، به خصوص پس از بیرون رفتن، ضرری ندارد.
- فراموش نکنید که اغلب تمام اشیایی را که به طور مکرر لمس می شوند تمیز کنید: تلفن همراه، ساعت هوشمند، کلید، دستگیره در، سوئیچ و… در شدیدترین دوره، هر چیزی که نزدیک درب پاسیو یا پنجره باز را می توان با گرده میکروسکوپی پوشانده شود.
- اثربخشی آن ثابت نشده است، اما برخی افراد عسل (یک قاشق غذاخوری چند بار در روز) را به منظور حساسیت زدایی نسبت به گرده ها مصرف می کنند. عسل باید محلی و غیر پاستوریزه باشد، زیرا حاوی آثار گرده های رایج در محل شما خواهد بود.
- شستشوی سینوس ها چندین بار در روز، با یک محصول نمکی که در داروخانه ها فروخته می شود یا با دستگاهی مانند Neti Pot اغلب تقریباً به اندازه دارو موثر است، اما بدون عوارض جانبی است.
- داروهای طبیعی دیگری نیز وجود دارد که برخی افراد آن را در برابر آلرژی های فصلی موثر می دانند: کورستین، آنتی اکسیدان قوی موجود در میوه ها و سبزیجات رنگارنگ، ماست حاوی پروبیوتیک، اسپیرولینا (یک جلبک) و همچنین ویتامین C که دارای خواص آنتی هیستامینی است.
- ماسک های معروف N95 همچنین در برابر گرده ها و نه تنها ویروس ها محافظت می کنند. بنابراین زمانی که فصل آلرژی در راه است، میتوانید آنها را در بیرون از خانه بپوشید، اگر این باعث میشود کمتر احساس بدبختی کنید.
- هر چه خانه یا آپارتمان بیشتر تمیز شود (جاروکشی، گردگیری، تمیز کردن سطوح و غیره)، تعداد گرده ها در داخل کمتر خواهد بود.
نتیجه گیری
در مجموع، آلرژی فصلی یک واکنش طبیعی اما آزاردهندهی سیستم ایمنی بدن در برابر مواد بیضرری مانند گرده گیاهان است که میتواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. با شناسایی عوامل محرک، رعایت نکات پیشگیرانه و استفاده از درمانهای مناسب، میتوان علائم آن را بهطور مؤثری کنترل کرد و دوران تغییر فصل را با آرامش بیشتری پشت سر گذاشت.
چیکار کنیم پیشگیری کنیم ازش
درمان قطعی نداره
تنها راه پیشگیری اینه که در مواجه با ماده آلرژی زا قرار نگیرید